Nobelova nagrada za hemiju Kaganu i Soaiju za otkriće homohiralnosti
Dobitnici ovogodišnje Nobelove nagrade za hemiju su Anri B. Kagan sa Univerziteta Paris-Sud u Francuskoj i Kenzo Soai sa Univerziteta nauke u Tokiju, za otkriće nelinearnih efekata i autokatalize u asimetričnim organskim sintezama.
Kako je navela Kraljevska švedska akademija nauka, njihova otkrića rešila su više od jednog veka staru hemijsku zagonetku – kako je mogla da nastane „homohiralnost“, odnosno pojava da živi organizmi koriste uglavnom samo jednu od dve moguće forme određenih molekula, iako su te forme međusobno kao slike u ogledalu.
Aminokiseline, na primer, postoje u dve takve forme, ali se u proteinima u ćelijama nalazi samo jedna od njih. Druga se retko pojavljuje u prirodi. Hemičari su dugo pokušavali da objasne kako je došlo do te asimetrije, jer hemijske reakcije koje mogu da formiraju obe forme uobičajeno proizvode jednake količine obe. Kagan je prvi odlučujući korak napravio 1986. godine, kada je otkrio novi način manipulacije hemijskim reakcijama koji je omogućio stvaranje većeg viška jedne od dve forme nego što se ranije smatralo mogućim. Soai je 1995. godine objavio rad u kojem je opisao prvu hemijsku reakciju koja je imala potencijal da bude homohiralna. On je 2003. godine uspeo da razvije reakciju u kojoj je nastajala samo jedna od dve moguće forme molekula, što ranije, osim u živim sistemima, nije bilo postignuto.
„Anri Kagan i Kenzo Soai su pružili rešenje hemijske misterije stare više od jednog veka: kako homohiralnost može spontano da se pojavi. Hemijske reakcije koje su razvili su spektakularne“, rekao je predsednik Nobelovog komiteta za hemiju Hajner Linke.
Njihova otkrića su bila od ključnog značaja za razvoj hemijskih reakcija kojima se proizvode farmaceutski proizvodi, jer kod molekula koji stupaju u interakciju sa živim organizmima samo jedna od dve ogledalne forme može da ima željeni efekat.
Anri B. Kagan rođen je 1930. godine u Bulonj-Bijankuru u Francuskoj. Doktorirao je 1960. na Kolež de Fransu, a bio je profesor emeritus na Univerzitetu Paris-Sud. Kenso Soai rođen je 1950. godine u Hirošimi u Japanu. Doktorirao je 1979. na Univerzitetu u Tokiju, a profesor emeritus je na Univerzitetu nauke u Tokiju.
Nagrada iznosi 1,07 miliona evra i biće podeljena podjednako između dvojice laureata.
Izvor: Agencija Tanjug
