„Švejk” na Danima komedije: Sve će to jednom da prođe, ili ponovo da počne
„Svi smo mi u ratu manje-više jedan isti čovek“, rečenica je koju izgovara glavni junak predstave „Švejk“, kog autentično i glumački upečatljivo donosi Ozren Grbarić
Švejk je čovek koji je, kako i sam kaže, učestvovao u stotinu ratova i uvek bio tu kada je trebalo braniti državu, pa čak i poginuti, jer „smrt u ratu je sjajni orden“. U toj rečenici krije se ironija, ali i gorka istina o besmislu ratovanja. Njegova priča počinje nakon atentata u Sarajevu 28. juna 1914. godine, događaja koji je prethodio Prvom svetskom ratu.
Dok je novi rat na pomolu, Švejk pripoveda svoje doživljaje iz armije toliko uverljivo da nam se čini kao da smo i sami bili među njegovim saborcima. Kroz njegove lične priče i duhovite opaske, koje izazivaju salve smeha kod publike, otkriva se prava priroda rata, surova, apsurdna i često besmislena. Upravo kroz humor publika najdublje razume težinu i tragediju ratnog iskustva.
Međutim, ovo nije samo priča o Švejku, već i o različitim ljudskim sudbinama u ratu. Pored prekaljenog ratnog veterana, tu su i umetnik Milutin Milošević, koji čak i u smrti vidi lepotu, seljak Miloš Lazarov, koji simbolizuje zemlju i, kada zatreba, poseže za puškom, i predstavnik tajne službe Milutin Dapčević, simbol skrivene strane rata. Svi oni zajedno čine sliku društva u vihoru istorijskih događaja, pokazujući da rat ne pogađa samo vojnike, već svakog pojedinca, bez obzira na njegov položaj.
Tokom predstave posebno se izdvajaju dve sudbine koje se prepliću, a koje je spojio atentat. Priča iskusnog ratnika, koju reditelj Veljko Mićunović vešto oblikuje, ukršta se sa sudbinom male Sofije, čiji lik tumači mlada glumica Jana Bjelica. Kroz njen lik prikazan je položaj aristokratije koja je izgubila bogatstvo, ali ne i poreklo i dostojanstvo. To se ogleda u njenom krutom i uzdržanom pripovedanju, bez otvorenih emocija, dok govori o tragediji svoje porodice, započetoj atentatom na njene roditelje.
Poseban značaj u predstavi ima i prikaz sudbine žena u ratu. Kroz likove krčmarice(Vanja Nenadić), žene sa gitarom (Ivana Vuksimirović), Švejkove žene (Iva Ilinčić) i prostitutke (Ivana Nikolić) vidi se borba za opstanak u svetu koji se raspada. Svaka od njih na svoj način pokušava da preživi, pokazujući snagu, izdržljivost i često nevidljivu patnju žena koje rat pogađa jednako snažno kao i muškarce.
Još jedan od likova koji se pojavljuje žena sa gitarom, koja sa svakom novom scenom iznova ponavlja istu numeru „Smrt u ratu“. Upravo ta numera se provlači kroz ceo komad Beogradskog dramskog pozorišta, naglašavajući razaranje i smrt, jer u ratu smo svi mi manje-više jedan isti čovek. Otuda stare, prašnjave cipele i zelene uniforme na pozornici, koje stoje poput aveti u znak sećanja na one koji više nisu tu, nisu samo scenografski detalji, već snažni simboli.
Predstava takođe podseća da istorija često ponavlja lekcije koje nismo naučili, te se junaci ovog komada ponovo nalaze u ratu – Drugom svetskom, ali i u ratu sa sobom. Njihove sudbine ponovo su isprepletane, ali su se i uloge promenile, a patnja ostala ista. I baš zato predstava počinje i završava se istom numerom, a publika, iako očekuje smeh, razume njenu gorčinu. Zato je ocena na ovogodišnjem festivalu „Dani komedije“ 4,35.
