Srpska pravoslavna crkva slavi Svete cara Konstantina i caricu Jelenu
Praznik Svetog cara Konstantina i caricu Jelenu slavi se 3. juna po novom kalendaru, odnosno 21. maja po starom kalendaru. To je datum koji se ne menja iz godine u godinu, jer je reč o nepokretnom prazniku koji ne zavisi od datuma Vaskrsa..
Godine 2026. praznik pada u sredu koja je ove godine mrsna jer je obuhvata Trapava nedelja koja počinje praznikom Silazak Svetog duha na apostole, ili narodno poznatijeg kao Trojica ili Duhovi. Način proslavljanje praznika može da zavisi od porodične tradicije, saveta sveštenika, ali je najvažnije da se slava proslavi dostojanstveno, u skladu sa verom i mogućnostima domaćina.
Ovim svetiteljima posvećen je veliki broj hramova u našoj Crkvi. Pomenućemo – Voždovačku crkvu u Beogradu, crkvu Svetog Cara Konstantina i Carice Jelene u Velikom Trnovcu, crkva na Ljubišu, na Seljašnici kod Prijepolja, u Koretištu kod Gnjilana, Ivanjici, Stekerovcima kod Glamoča, Tomini kod Sanskog Mosta… Prema narodnom predanju, koje je zapisano u 17. veku, manastir Tvrdoš su podigli vizantijski car Konstantin i njegova majka – sveta carica Jelena u četvrtom veku. Ovaj praznik se, kao gradska slava, posebno svečano proslavlja u Nišu – gradu gde je i rođen ovaj mnogozaslužni utemeljivač hrišćanstva. Car Konstantin je važan zato što je Milanskim ediktom 313. godine omogućio prestanak progona hrišćana i slobodu ispovedanja hrišćanske vere, a carica Jelena se poštuje zato što se vezuje za pronalaženje Časnog krsta i podizanje brojnih hramova na svetim mestima. Kao esnafsku slavu ovaj praznik proslavljaju kujundžije i železničari.
Slavska trpeza za Svetog Konstantina i Jelenu
Obzirom da je ove godine slava mrsnim danom običaji dozvoljavaju za predjelo suhomesnato, sir, rusku salatu, domaće pite ili projice, za glavno jelo pečenje, sarmu, punjene paprike, kuvana jela ili domaća čorbu sa mesom, za salate sezonsku salatu, kupus salatu, pečenu papriku, paradajz, krastavac, za kolače sitne kolače, domaće torte, rolat ili jednostavan kolač koji može da se pripremi dan ranije, a od pića vodu, sokove, vina, rakiju i kafu, u skladu sa običajem doma.
Slavski kolač
Slavski kolač ima posebno mesto u proslavi krsne slave i priprema se u čast svetitelja zaštitnika porodice, u ovom slučaju Svetog cara Konstantina i carice Jelene. U zavisnosti od običaja, kolač se može odneti u crkvu na osvećenje i rezanje ili se obred može obaviti u domu uz prisustvo sveštenika.
Žito
Žito je važan deo slavskog obreda i priprema se kao izraz molitve i poštovanja prema svetitelju. Iako postoji verovanje da se ne sprema za takozvane „žive svetitelje“, crkveno učenje žitu daje simboliku koja nije povezana sa takvim tumačenjima, već sa verom u vaskrsenje i večni život.
Kao jedan od prepoznatljivih simbola krsne slave, žito predstavlja zahvalnost, nadu i duhovno zajedništvo. Zbog toga se za slavu Svetog cara Konstantina i carice Jelene može pripremati u skladu sa crkvenim pravilima i porodičnom tradicijom.
Najčešće se pravi od kuvane pšenice, uz dodatak šećera, oraha i drugih sastojaka prema običajima domaćina. Važno je da bude pripremljeno pažljivo i sa poštovanjem, jer zauzima značajno mesto u slavskom obredu.
Slavska sveća
Slavska sveća ima posebno mesto u obeležavanju krsne slave, jer simbolizuje veru, molitvu i Božji blagoslov u domu. Obično se pali pre početka slavskog obreda i predstavlja jedan od najvažnijih slavskih simbola.
Način na koji će sveća goreti i biti ugašena razlikuje se od porodice do porodice, u skladu sa tradicijom i običajima. Kada postoji dilema oko pravilnog postupanja, savet sveštenika može biti od pomoći.
Iako je neizostavan deo slavske trpeze, sveća nije samo dekoracija. Njena uloga je duhovna, jer podseća ukućane na značaj slave kao verskog praznika, okupljajući porodicu u molitvi, zajedništvu i prazničnom miru.
