Sveta Petka: Praznik posvećen velikoj hrišćanskoj svetiteljki i narodnim običajima
Srpska pravoslavna crkva i vernici danas proslavljaju praznik Prepodobne mati Paraskeve, u narodu poznat kao Sveta Petka.
Rođena je krajem 10. veka u Vizantiji, u imućnoj i pobožnoj porodici. Nakon smrti roditelja, imovinu je podelila siromašnima, a potom se zamonašila u Carigradu, u Crkvi Svete Sofije, gde je dobila monaško ime Paraskeva.
Prema hrišćanskom predanju, mnogo godina provela je u pustinji, posvećena postu, molitvi i usamljeničkom životu. Predanje navodi da joj se u snu javio anđeo i uputio je da se vrati u otadžbinu i širi Hristovu veru. Na ikonama je prikazana u monaškoj odeći, sa krstom u ruci.
Poštovanje Svete Petke među Srbima
U srpskom narodu poštovanje Svete Petke naročito je ojačalo u 14. veku, nakon Kosovske bitke. O svetiteljki i prenosu njenih moštiju iz Vidina u Srbiju pisao je Grigorije Camblak, srednjovekovni pisac i crkveni poglavar, kasnije kijevski mitropolit, čija su dela ostavila trag u staroj bugarskoj, srpskoj i ruskoj književnosti.
Čudotvorne mošti
Mošti Svete Petke tokom vekova više puta su prenošene. Prema predanju, bugarski car Jovan Asen preneo ih je 1238. godine u Trnovo, a nakon osmanskog osvajanja Bugarske prenete su u Jaši, u Moldaviji.
Kneginja Milica uspela je 1396. godine da ih izmoli i prenese u crkvu Ružicu na Kalemegdanu, ali su kasnije odnete u Carigrad.
Carigradski patrijarh Partenije poklonio ih je 1641. godine moldavskom knezu Vasiliju Lupulu, koji ih je preneo u Jaši i položio u Crkvu Sveta tri jerarha, gde se i danas nalaze.
Molitva i zaštita
Sveta Petka smatra se zaštitnicom žena. Vernici joj se mole za pomoć u bolesti i nevoljama, a postoje i svedočenja ljudi koji tvrde da im se svetiteljka javila u snu i uputila ih kako da postupe. U blizini hramova posvećenih Svetoj Petki često se nalaze izvori za koje se, prema narodnom verovanju, smatra da imaju lekovita svojstva.
Običaji
Na praznik Svete Petke, prema narodnom verovanju, ne treba prati veš niti obavljati teške fizičke poslove, posebno kada je reč o ženama. Veruje se i da devojke treba da beru cveće i njime ukrase dom kako bi u njemu tokom godine vladali mir i sloga, dok se devojčicama oblače nove haljinice za sreću u narednoj godini.
Prema jednom od narodnih verovanja, devojke treba da pojedu parče slavskog kolača i sačuvaju mrvice, jer će u snu videti budućeg muža i svoju sudbinu.
Prepodobna mati Paraskeva smatra se jednom od velikih misionarki hrišćanske vere i poštuje se širom pravoslavnog sveta. Česta je slava kod Srba.
