Danas pravoslavni vernici slave Vidovdan

U srpskom narodu ovaj praznik ima veoma veliki značaj; u njemu se prepliću verovanja i narodni običaji, kao i veoma značajni istorijski dogaćaji. Srpska pravoslavna crkva je prvi put ovaj praznik unela u svoj kalendar tek 1889. godine. U kalendaru Srpske pravoslavne crkve nalazi se i praznik koji obeležava Svetog mučenika Lazara, kneza srpskog; isti datum pominje se i kao praznik starozavetnog proroka Amosa (slave srpskog kneza Lazara).

Sveti knez Lazar

Sveti knez Lazar, rođen oko 1329. godine u Prilepcu kod Novog Brda, odrastao je na dvoru cara Dušana, gde je stekao ugled kao čestit, pobožan i hrabar čovek. Njegov otac Pribac Hrebeljanović bio je logotet cara Dušana.

Oko 1353. godine oženio se Milicom, ćerkom velikog kneza Vratka, čime se povezao sa dinastijom Nemanjića, a ubrzo je dobio i titulu kneza. Posle smrti cara Dušana i kasnije cara Uroša, postao je jedan od najznačajnijih srpskih velikaša i oslonac očuvanja državnog jedinstva. Prestonicu je premestio u Kruševac, radio na pomirenju Srpske crkve i Vaseljenske patrijaršije, a veliku pažnju posvećivao je Svetoj Gori i manastiru Hilandaru, kojem je pomagao i materijalno.

Knez Lazar podizao je i manastire, među kojima je Gornjak, pružajući utočište monasima koji su bežali pred turskim osvajanjima. Istovremeno, pripremao je državu za neizbežan sukob sa Osmanlijama.

Na Vidovdan 1389. godine predvodio je srpsku vojsku u Kosovskoj bici protiv sultana Murata i njegovih sinova Bajazita i Jakupa. Ova bitka ostala je upamćena kao jedan od najznačajnijih događaja u srpskoj istoriji i odredila je sudbinu srpskog naroda u vekovima koji su usledili.

Posle pogibije na Kosovu, knez Lazar je sahranjen u Crkvi Svetog Spasa u Prištini, a njegove mošti su 1390. godine prenete u njegovu zadužbinu, manastir Ravanicu.

U Hramu Svetog Jovana Krstitelja u Končarevu se čuvaju čestice Svetog velikomučenika kneza Lazara.

Običaji za Vidovdan

Vidovdan nosi sa sobom bogatu tradiciju i duboko ukorenjene običaje, a mnogi su povezani sa vidom i „gledanjem“ budućnosti. Prema verovanju, ono što se „vidi na Vidovdan“, pratiće čoveka cele godine.

Jedan od najpoznatijih običaja nalaže da devojke uberu vidovu travu, poznatu i kao vidovčica ili vidovac, pa je zajedno sa malo hleba i soli stave pod jastuk. Veruje se da će im se u snu pojaviti budući suprug. Ova biljka se u narodu smatra i lekovitom, naročito za zaštitu vida.

U mnogim krajevima Srbije na Vidovdan se iz kuća iznose tkanine i odeća kako bi se provetrile, što simbolizuje blagostanje, sreću i očuvanje domaćinstva. Ponegde se pale sveće u znak sećanja na preminule, dok se pojedini običaji vezuju za zalazak sunca, branje voća i druge simbolične obrede.

Narodno verovanje kaže da na Vidovdan ne bi trebalo raditi teške fizičke poslove, obrađivati zemlju, niti organizovati veselja, pevanje i igru. Dan je posvećen miru, molitvi i sećanju na pretke i junake srpske istorije.

Ipak, smatra se da je povoljno započeti ručne radove, jer se veruje da će ono što se tog dana započne dugo trajati. Takođe, običaj je da se uredi dom, provetre stvari i obiđu grobovi najbližih.

Iako se običaji razlikuju od mesta do mesta, zajednička poruka Vidovdana ostaje ista – poštovanje tradicije i predaka, duhovna sabranost i pogled ka budućnosti.