Tehnološki razvoj odbrambene industrije Srbije i doprinos povećanju borbene moći Vojske Srbije

Posle raspada SFRJ i godina sankcija, gubitka velikih domaćih kupaca (JNA, civilne odbrane i Ministarstva unutrašnjih poslova) kojima je plasirano skoro 50 odsto proizvodnje, devastirajućeg efekta NATO agresije 1999. godine, kao i perioda tranzicije u prvoj dekadi dvehiljaditih, privredna društva odbrambene industrije Srbije su uspela da se održe, uz mnoštvo izazova i problema koji su opterećivali njihovo funkcionisanje, a jedan od ključnih problema je bio neobnavljanje tehnologija i nedostatak kapitalnih investicija, saopštilo je Ministarstvo odbrane Republike Srbije.

Od 2013. godine, otpočela je značajnija tehnološka konsolidacija fabrika odbrambene industrije u cilju njihovog osposobljavanja za proizvodnju savremenog i modernizaciju postojećeg naoružanja prvenstveno za potrebe Vojske Srbije. Osim toga, domaća odbrambena industrija i njeni proizvodi intenzivnije su promovisani na inostranim tržištima kroz zanavljanje bilateralnih odnosa Republike Srbije sa tradicionalnim i uspostavljanje saradnje sa novim stranim partnerima.

Ključna mera koja je direktno doprinela ubrzanom razvoju odbrambene industrije je njena tehnološka revitalizacija kroz direktne investicije Srbije u proizvodne kapacitete fabrika, kao i razvoj novih proizvoda od strane Vojnotehničkog instituta i samih fabrika za potrebe Vojske Srbije, a koji su vrlo brzo prepoznati i na svetskom tržištu. Broj novouvedenih sredstava u NVO iz domaćeg razvoja u poslednjih 13 godina je tri i po puta veći nego u periodu od 2000. do 2012. godine.

Od 2013. godine do danas, kroz investicije samih fabrika i uz direktne investicije Republike Srbije u ključne tehnologije, investirano je 12 puta više nego u periodu od 2000. do 2012. godine.

Počeli su da rade novi pogoni za proizvodnju složenih borbenih sistema u Velikoj Plani, a 2017. godine je osnovana i nova fabrika za proizvodnju terenskih vozila (Zastava TERVO), čime su se prvi put na teritoriji Srbije stvorili uslovi za proizvodnju novih i modernizaciju postojećih kopnenih borbenih platformi za potrebe Vojske Srbije.

Uz osavremenjavanje i retrofit postojećih i uvođenje novih tehnologija značajno je povećana proizvodna sposobnost fabrika odbrambene industrije uz optimizaciju i automatizaciju proizvodnje, unapređenje energetske efikasnosti i uslova bezbednosti i zaštite na radu zaposlenih. U pojedinim segmentima višestruko je uvećana proizvodna sposobnost (raketni program i municijske komponente preko 4 puta, brizantni eksplozivi 2 puta, pojedini proizvodni i remontni kapaciteti za složena sredstva 2 puta i dr.).

Pored jačanja odbrambene industrije kroz domaće investicije, u okviru nabavke najkompleksnijih složenih borbenih sistema iz uvoza obezbeđeno je njeno unapređenje i kroz transfere najnovijih tehnologija, industrijsku saradnju i lokalizaciju proizvodnje sofisticiranih sredstava i sklopova u Srbiji.

Planski razvoj domaće industrije doprineo je značajnom povećanju njihovih sposobnosti za proizvodnju novih složenih kopnenih borbenih sistema, besposadnih platformi, telekomunikacionih, optičkih i optoelektronskih sistema, savremene vođene i nevođene municije povećanog dometa i preciznosti, novih energetskih materijala, kao i sposobnosti u oblasti razvoja i implementacije savremenih softverskih rešenja u dizajnu, testiranju i proizvodnji naoružanja i algoritama veštačke inteligencije, kao i u mnogim drugim segmentima od značaja za sistem odbrane.

Danas odbrambenu tehnološku i industrijsku bazu Srbije čini preko 60 privrednih društava različite veličine i vlasničke strukture sa preko 20 hiljada zaposlenih, koja se direktno bave proizvodnjom naoružanja i vojne opreme, vojnotehničke ustanove koje učestvuju u razvoju, remontu, modernizaciji i opitovanju naoružanja i vojne opreme, kao i mnogi njihovi kooperanti koji im pružaju podršku u procesu razvoja i proizvodnje naoružanja i vojne opreme. Pri tome, centralno jezgro odbrambene tehnološke i industrijske baze Srbije čini Grupacija Odbrambena industrija Srbije koja obuhvata 17 privrednih društava u državnom vlasništvu, nad kojima upravljanje i nadzor vrši Ministarstvo odbrane.

Tehnološko unapređenje domaćih fabrika i vojnotehničkih ustanova u poslednjih trinaest godina je, uz povoljne budžetske trendove, direktno doprinelo intenziviranju ugovaranja nabavki novih oružnih platformi od domaće industrije za potrebe Vojske Srbije.

U cilju maksimalnog povećanja opremljenosti Vojske Srbije savremenim sredstvima NVO iz domaćeg razvoja i proizvodnje, u poslednjih sedam godina je sa domaćom industrijom intenzivirano ugovaranje novorazvijenih i modernizovanih sredstvima čija serijska proizvodnja je uspešno uspostavljena nakon uspešno sprovedenih procesa rigoroznih ispitivanja i verifikacije.

U periodu 2013-2026. godine, sa domaćom industrijom ugovorena je isporuka savremenog NVO za potrebe Vojske Srbije u dvadeset puta većem ukupnom iznosu nego u periodu od 2000-2012. godine.

Samo u periodu od 2020. godine, domaća industrija je isporučila Vojsci Srbije više stotina komada složenih borbenih sistema, što novih, što modernizovanih, koji su po performansama ekvivalentni ili približni onima koji se koriste u najsavremenijim vojskama sveta, dok je u fazi proizvodnje sa očekivanom isporukom Vojsci Srbije do kraja ove i u prvoj polovini naredne godine još nekoliko stotina. U istom periodu, iz domaće proizvodnje isporučene su Vojsci Srbije respektabilne količine streljačkog naoružanja nove generacije, savremenih optoelektronskih osmatračkih i nišanskih sredstava, različitih tipova artiljerijskih raketa i granata povećanog dometa i efikasnosti na cilju, kao i više desetina hiljada kompleta uniformi, obuće i kompleta lične zaštitne opreme za vojnike.

U strateškom smislu, domaća odbrambena industrija, pored svoje uloge u sistemu odbrane, ima značajnu ulogu i u međunarodnim odnosima Republike Srbije, gde su srpski proizvodi po svom kvalitetu i pouzdanosti tradicionalno bili prepoznati kod kupaca širom sveta i gde postoji veliko interesovanje i potražnja i za naše najnovije proizvode. Od 2013. godine ostvaruje se stalni rast ukupne vrednosti godišnjeg izvoza naoružanja i vojne opreme, koja je u poslednje dve godine čak pet puta viša nego 2012. godine, a realne procene su da će se i u naredne dve godine godišnji obim i vrednost izvoza naoružanja proizvedenog u Republici Srbiji dodatno povećati za 20 do 30 odsto.